VAPZ (sociaal)

Een VAPZ is een Belgische pensioenvoorziening, behorende tot de 2de pijler. De overheid heeft de mogelijkheid geboden om zelfstandigen (met of zonder vennootschap) een beperkt bedrag per jaar te laten storten in de tweede pijler.

Alleen wanneer de betrokken zelfstandige de middelen tot sparen niet heeft, of geen belastingen betaalt, is een VAPZ niet interessant.

Via deze wet werd het VAPZ in 2002 geliberaliseerd. Dit wil zeggen dat ook reguliere verzekeringsmaatschappijen het VAPZ vanaf dan konden aanbieden. Ervoor was het VAPZ voorbehouden voor aanbieders zoals sociale secretariaten. Artikel 44 §1 stelt: "Met het oog op de opbouw van een aanvullend pensioen kan een zelfstandige, meewerkende echtgenoot of zelfstandige helper een pensioenovereenkomst sluiten bij een pensioeninstelling." Dit houdt in dat de pensioenopbouw bij een externe partij, de verzekeraar, gebeurt. In artikel 47 van de wet wordt een kapitaalsbescherming opgelegd. Dit is de reden waarom het VAPZ nooit in Tak23 wordt aangeboden, maar enkel in Tak21.

Hebt u een vennootschap en laat u uw VAPZ betalen door die vennootschap? Zorg dan zeker dat u uw contract VAPZ op maandbasis of trimestriële basis betaalt. Zo zorgt u ervoor dat het Voordeel Alle Aard dat de premie van uw VAPZ veroorzaakt ook meetelt als Normale Laatste Brutojaarbezoldiging voor het bepalen van uw 80%-regel voor uw IPT of Groepsverzekering.

Een sociaal VAPZ is een VAPZ waarbij minstens 10% van de premie moet dienen voor 'solidariteitsprestaties'. Hierdoor kan u in een sociaal VAPZ een premie betalen die 15% hoger ligt dan in het gewone VAPZ, wat dus een totale maximale premie van 9,40% van het referte-inkomen betekent met een absoluut maximum van 3.786,81 EUR (in 2020). Door allerlei aanbieders van sociale VAPZ-contracten (verzekeringsmaatschappijen, sociale secretariaten en pensioenfondsen), worden de aanvullende solidariteitsprestaties die samenhangen met een sociaal VAPZ vaak de hemel in geprezen. Laat u niet overdonderen. Vaak vullen deze extra waarborgen hun commerciële brochures netjes, en legen ze je portefeuille zonder dat daar echt substantiële waarborgen tegenover staan. Dit komt doordat de beschikbare premie voor de solidariteitsprestatie slechts over een paar honderden euro's per jaar gaat.

Een VAPZ kan in principe alleen in Tak 21 worden afgesloten omdat er een wettelijke kapitaalgarantie moet gewaarborgd worden. Sinds eind 2023 biedt verzekeraar Vivium een unieke formule voor VAPZ aan, waarbij de premie gedeeltelijk in Tak23 wordt belegd en waarbij toch de wettelijk verplichte kapitaalgarantie wordt voorzien. Dit type VAPZ kan voor jonge mensen een hoger potentieel rendement genereren dan een klassieke VAPZ waarvan de premie volledig in Tak21 wordt belegd.

Vooreest wordt het niveau van de maximumpremie beperkt tot 8,17% van het referte-inkomen voor een gewoon VAPZ. VAPZ-premies worden gestort door de zelfstandige zelf, privé dus, ook al heeft hij een vennootschap. Deze zijn voor 100% aftrekbaar, zowel in de personenbelasting (aan te geven als 'niet ingehouden persoonlijke sociale bijdragen') als voor de berekening van de sociale bijdragen. Hierdoor kan men tot meer dan 60% van de storting kan recupereren, het exacte bedrag hangt af van de kosten van het beroepsinkomen, de verzekeringsmaatschappij en de gemeentebelastingen.

Bij uitbetaling wordt gewerkt met het stelsel van de fictieve rente. Hierdoor wordt door de begunstigde gedurende 10 tot 13 jaar een bedrag van maximaal 5% van het totale kapitaal (waarbij het kapitaal eerst wordt verminderd met een solidariteitsbijdrage van 2% en een RIZIV-bijdrage van 3,55%) aangegeven als 'fictieve' inkomsten. Bij blijvende activiteit tot 65 jaar wordt zelfs maar 80% van het kapitaal gebruikt om de fictieve rente te berekenen.